انتخاب سمان درست، آخرین و شاید حساس‌ترین قدم در درمان پروتز ثابت است؛ رستوریشنی که خوب تراش خورده و خوب ساخته شده، اگر با سمان نامناسب یا تکنیک اشتباه نشانده شود، می‌تواند گیر، نشست یا سلامت لثه را از دست بدهد. در این مقاله، بر اساس فصل ۳۰ کتاب پروتز رزنتال (Luting Agents and Cementation Procedures، ص ۸۵۱ تا ۸۶۹)، مرور می‌کنیم برای هر نوع رستوریشن ـ از متال‌سرامیک و FPD تا زیرکونیا، ای‌مکس، ونیر، پست و کور ریختگی و ایمپلنت ـ کدام سمان و کدام آماده‌سازی را کتاب پیشنهاد می‌دهد.
انتخاب سمان: باندینگ رزینی یا سمان کردن معمولی؟
کتاب بین «سمان کردن» و «باندینگ» تفاوت می‌گذارد. زینک فسفات هیچ پیوند شیمیایی ندارد و گلاس آینومر (GI) و RMGI با وجود پیوند یونی، «باندینگ» محسوب نمی‌شوند (ص ۸۵۱). طبق پروتز رزنتال، سمان رزینی و باندینگ در این شرایط توصیه می‌شود (ص ۸۵۲):
- تیپر تراش بیشتر از ۱۲ درجه همراه با ارتفاع کمتر از ۳ میلی‌متر (گیر ضعیف)
- نیروی جداکننده بالا
- سرامیک خیلی نازک مثل لمینت
- رستوریشن با استحکام ذاتی کم؛ و همچنین زیرکونیای ترنسلوسنت
اعداد کلیدی سمان‌ها از جدول ۳۰.۱
- ضخامت فیلم زینک فسفات حدود ۲۵ میکرون (ص ۸۵۲)؛ در جدول ۳۰.۱، ضخامت فیلم RMGI و سمان‌های رزینی، ادهزیو و سلف‌اچ بیشتر از ۲۵ میکرون ذکر شده (ص ۸۵۷).
- زمان کار زینک فسفات حدود ۵ دقیقه در برابر حدود ۲.۵ دقیقه برای پلی‌کربوکسیلات (ص ۸۵۳).
- کم کردن نسبت پودر به مایع پلی‌کربوکسیلات، حلالیت را تا ۳ برابر بالا می‌برد (ص ۸۵۲).
- GI باید ۱۰ دقیقه دست‌نخورده بماند یا با فویل یا رزین پوشانده شود (ص ۸۵۳).
- حذف اضافه زینک فسفات آسان و سمان‌های ادهزیو و سلف‌اچ سخت است؛ گیر سمان سلف‌اچ «خیلی بالا» ذکر شده (جدول ۳۰.۱، ص ۸۵۷).
سمان مناسب برای هر رستوریشن در پروتز ثابت
ریختگی، متال‌سرامیک و FPD
طبق جدول ۳۰.۲، برای رستوریشن‌های ریختگی، متال‌سرامیک و FPD هر ۷ نوع سمان قابل استفاده است (ص ۸۵۷). اگر تراش گیر ضعیفی داشته باشد، فقط سمان رزینی ادهزیو یا سلف‌اچ پیشنهاد شده است. داخل ریختگی را با سندبلاست ۵۰ میکرون آماده کنید؛ این کار گیر آزمایشگاهی را ۶۴٪ افزایش داده است (ص ۸۵۶). برای فلز، سمان رزینی شیمیایی (اتوپلیمریزه) و برای سرامیک نوع لایت یا دوال‌کیور مناسب است (ص ۸۶۰).
اگر بیمار سابقه حساسیت دارد، جدول کتاب ZOE یا پلی‌کربوکسیلات را برای بررسی پیشنهاد می‌کند و سلف‌اچ را ممنوع می‌داند (ص ۸۵۷).
سمان زیرکونیا
زیرکونیا و آلومینا جزو سرامیک‌های غیرسیلیکاتی (قوی‌تر) هستند و طبق جدول ۳۰.۳ می‌توانند با هر سمانی به‌جز RMGI سمان شوند (ص ۸۵۸). اگر گیر تراش کافی باشد، زیرکونیا را می‌توان با روش معمولی سمان کرد، ولی زینک فسفات برای آن «کمتر مناسب» است (ص ۸۶۱). نکات اصلی سمان زیرکونیا در کتاب:
- اسید هیدروفلوریک (HF) روی زیرکونیا اثری ندارد (ص ۸۶۱).
- پروتکل APC: سندبلاست با آلومینای ۵۰ تا ۶۰ میکرون، فشار ۰.۲ مگاپاسکال، ۵ ثانیه + پرایمر MDP + سمان رزینی (ص ۸۶۱–۸۶۲).
- آلودگی با بزاق، اسید فسفریک یا خون باند را خراب می‌کند؛ پرایمر را بعد از امتحان دهانی و تمیزکاری با NaOCl ۵٪، الکل یا Ivoclean بزنید (ص ۸۶۲).
- برای تراش بدون گیر، Rocatec (ذرات پوشش‌داده با سیلیکا) + سایلن + سمان رزینی در جدول آمده است (ص ۸۵۸).
- سمان‌های رزینی اصلاح‌شده با فسفات استر روی سرامیک‌های اکسیدی بهترین عملکرد را دارند (پانویس جدول ۳۰.۳، ص ۸۵۸).
سمان ای‌مکس (لیتیوم دی‌سیلیکات) و سرامیک‌های سیلیکاتی
لیتیوم دی‌سیلیکات (IPS e.max CAD)، پرسلن فلدسپاتیک و پرسلن تقویت‌شده با لوسیت در جدول ۳۰.۳ جزو سرامیک‌های سیلیکاتی (ضعیف‌تر) هستند که به سایلن و سمان رزینی نیاز دارند (ص ۸۵۸). آماده‌سازی سطح با اچ اسید هیدروفلوریک و سپس سایلن انجام می‌شود. برای سمان ای‌مکس، سمان رزینی ترجیحی‌ه و سمان معمولی هم در جدول کتاب آمده (ص ۸۵۸). برای فلدسپاتیک و لوسیت، جدول «فقط سمان رزینی» و ترجیحاً همراه ادهزیو را ذکر می‌کند.
RMGI برای سرامیک‌های سیلیکاتی توصیه نمی‌شود، چون انبساط آن تنش ایجاد می‌کند (پانویس جدول ۳۰.۳، ص ۸۵۸)؛ جدول ۳۰.۲ هم می‌گوید با رستوریشن سرامیکی از RMGI پرهیز شود (ص ۸۵۷).
ونیر (لمینت)، اینله و رزین‌باند FPD
برای اینله و ونیر سرامیکی، رزین‌باند FPD و لوسیت پرس‌شده، جدول ۳۰.۲ فقط سمان‌های رزینی را مناسب می‌داند (ص ۸۵۷). ترتیب کار ونیر در کتاب (ص ۸۶۴–۸۶۶):
- اچ HF ونیر و سپس سایلن
- اچ دندان با اسید فسفریک ۳۷٪ به مدت ۲۰ ثانیه
- باندینگ (بدون پلیمریزه کردن) و سپس سمان رزینی
- نشاندن جفت‌جفت از میدلاین به دیستال، با محافظت دندان‌های مجاور با نوار PTFE
- وسط ونیر را فشار ندهید و هر ناحیه را حداقل ۴۰ ثانیه کیور کنید
اگر مینای کافی نیست، کتاب سندبلاست با زاویه ۴۵ درجه را ذکر می‌کند. برای اینله، سمان شیمیایی بهتر از دوال‌کیور است. رنگ پیست try-in ممکن است با رزین ست‌شده متفاوت باشد، و بعد از درمان نایت‌گارد توصیه شده است (ص ۸۶۴–۸۶۶).
پست و کور ریختگی
برای پست و کور ریختگی، جدول ۳۰.۲ سمان‌های ادهزیو، سلف‌اچ، GI، RMGI و زینک فسفات را مناسب می‌داند؛ ZOE تقویت‌شده و پلی‌کربوکسیلات نباید استفاده شوند (ص ۸۵۷).
روکش روی ایمپلنت
توصیه‌های پروتز رزنتال برای سمان کردن روی ایمپلنت (ص ۸۶۳):
- کانال پیچ را با PTFE ببندید، نه پنبه.
- مارجین حداکثر ۲ میلی‌متر زیر لثه باشد.
- از سمان رادیواپک مثل زینک فسفات یا ZOE استفاده کنید.
- با دستگاه یا ایندکس پوتی خارج دهانی، کمترین مقدار سمان باقی می‌ماند.
- Temp-Bond برای اباتمنت کوتاه یا تیپردار مناسب نیست.
- پلی‌کربوکسیلات و RMGI روی اباتمنت تیتانیوم ممنوع‌اند؛ فلوراید تیتانیوم را خورده می‌کند.
- سمان باقی‌مانده با پری‌ایمپلنتایتیس مرتبط است.
آماده‌سازی رستوریشن و دندان قبل از سمان
- پولیش کامپاند را با بخارشو، اولتراسونیک یا الکل پاک کنید (ص ۸۵۹).
- دندان باید خشک باشد، ولی نه بیش از حد، چون باعث حساسیت می‌شود (ص ۸۶۰).
- برای سمان غیرادهزیو، وارنیش یا باندینگ عاجی؛ تمیزکاری با پامیس یا Consepsis (کلرهگزیدین) (ص ۸۶۰).
- HOCl در ۱۵ ثانیه اسمیر لایر ارگانیک را قبل از سلف‌اچ برمی‌دارد (ص ۸۶۰).
- از کویتی کلینرها برای خشک کردن استفاده نکنید (ص ۸۶۰).
سمان موقت و تأثیرش بر سمان رزینی
اوژنول پلیمریزاسیون رزین را مهار می‌کند؛ اگر قرار است روکش نهایی باند شود، سمان موقت بدون اوژنول بزنید (ص ۸۵۱، ۸۶۰، ۸۶۵). کمی وازلین فقط روی مارجین‌ها درآوردن موقت را راحت‌تر می‌کند (ص ۸۵۱). موقت را با پامیس یا هیدروژن پراکساید پاک کنید (ص ۸۶۰)؛ پامیس باقی‌مانده‌ای از ZOE و پامیس می‌گذارد که باند را مهار می‌کند، و اچ اسید فسفریک ۳۷٪ شاید بهترین راه حذف آن باشد (ص ۸۶۵).
تکنیک نشاندن رستوریشن
سمان را داخل رستوریشن خنک بریزید، نه روی دندان گرم؛ زمان کار بیشتر می‌شود. فشار ثابت باعث گیرکردن و نشست ناقص می‌شود؛ با حرکت راکینگ و چوب پرتقال بنشانید. قبل از سمان یک نقطه از مارجین را با سوند مرجع بگیرید و بعد از نشستن دوباره چک کنید. زور زیاد روی سرامیک یعنی شکستگی (ص ۸۶۰).
اشتباهات رایج: سمان رزینی اضافه دور مارجین‌ها
- برداشتن زودهنگام اضافه: اضافه سمان را فقط بعد از ست کامل بردارید؛ پلی‌کربوکسیلات و رزین اگر زود برداشته شوند، از زیر مارجین کنده می‌شوند (ص ۸۶۰).
- دست‌کم گرفتن حذف اضافه رزین: طبق جدول ۳۰.۱، حذف اضافه سمان‌های ادهزیو و سلف‌اچ سخت است (ص ۸۵۷).
- رها کردن سمان در سالکوس: بین‌دندانی را با نخ گره‌دار تمیز کنید و سالکوس باید بدون سمان بماند؛ اکلوژن را با Mylar چک کنید (ص ۸۶۰).
- فینیش در ۲۴ ساعت اول: یکپارچگی بسیاری از سمان‌ها اگر در ۲۴ ساعت اول فینیش شوند آسیب می‌بیند. استحکام نهایی حداقل ۲۴ ساعت طول می‌کشد؛ به بیمار بگویید ۱ تا ۲ روز با احتیاط بجود (ص ۸۶۰).
- سمان باقی‌مانده دور ایمپلنت: با پری‌ایمپلنتایتیس مرتبط است (ص ۸۶۳).
جمع‌بندی
خلاصه انتخاب سمان از پروتز رزنتال: برای ریختگی و متال‌سرامیک، هر سمانی مناسب است، مگر اینکه گیر ضعیف باشد که آن وقت سمان رزینی لازم است. زیرکونیا با هر سمانی به‌جز RMGI سمان می‌شود و برای باند، پروتکل سندبلاست + MDP را دارد. سرامیک‌های سیلیکاتی HF + سایلن + سمان رزینی می‌خواهند، و ونیر و اینله فقط با رزین سمان می‌شوند. پست و کور ریختگی را با ZOE یا پلی‌کربوکسیلات سمان نکنید. در نهایت، اضافه سمان را فقط بعد از ست کامل و با دقت از دور مارجین بردارید.
برای یادگیری کامل مراحل پروتز ثابت، از تراش روکش تا قالبگیری و اکلوژن: پکیج آموزش پروتز ثابت دنتوکورس.
منابع بیشتر در دنتوشاپ: جزوه طلایی ادهیژن و سمنتیشن رستوریشن‌های سرامیکی، جزوه طلایی همه چیز درباره باندینگ‌ها، پکیج آموزش پروتز ایمپلنت و لایونوت پروتز ثابت دکتر نشاطی.
سؤالات متداول
آیا می‌توان زیرکونیا را با RMGI سمان کرد؟
خیر. طبق جدول ۳۰.۳ پروتز رزنتال، اکسیدهای غیرسیلیکاتی با هر سمانی به‌جز RMGI قابل استفاده‌اند (ص ۸۵۸).
چرا اچ HF برای زیرکونیا جواب نمی‌دهد؟
کتاب می‌گوید HF روی زیرکونیا اثری ندارد؛ به جای آن سندبلاست ۵۰ تا ۶۰ میکرون و پرایمر MDP پیشنهاد شده است (ص ۸۶۱–۸۶۲).
بهترین سمان برای ای‌مکس چیست؟
بعد از اچ HF و سایلن، سمان رزینی ترجیحی‌ه و سمان معمولی هم در جدول کتاب آمده (ص ۸۵۸).
چه زمانی باید سمان اضافه را برداشت؟
فقط بعد از ست کامل؛ پلی‌کربوکسیلات و رزین اگر زود برداشته شوند، از زیر مارجین کنده می‌شوند (ص ۸۶۰).
برای سمان موقت زیر روکش رزین‌باند چه باید زد؟
سمان موقت بدون اوژنول، چون اوژنول پلیمریزاسیون رزین را مهار می‌کند (ص ۸۵۱).
کدام سمان‌ها برای اباتمنت تیتانیوم ممنوع‌اند؟
پلی‌کربوکسیلات و RMGI؛ فلوراید تیتانیوم را خورده می‌کند (ص ۸۵۳، ۸۶۳).
دیدگاهتان را بنویسید
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.
